Bal sektörü ve Bal Üretimi

Bal Sektörü ve Bal Üretimi

Bal, arılar tarafından çiçekler ve ağaç salgılarından toplanan bir gıdadır. Bulunduğumuz coğrafyaya paralel olarak bize sunulan en önemli gıdadır. Balın insan vücudu için faydaları saymakla bitmez. Birçok hastalığa şifa olduğu bilinmektedir. Bal üretimi büyük çaplı firmaların yapması yanında üretim için alanı ve merakı olan herkesin üretebileceği bir üründür. Bal üretimi geniş çayırlar, dağlık alanlarda yapılmaktadır. Ülkemizde bal üretimi genellikle Ordu, Muğla, Adana başta olmak üzere birçok ilimizde profesyonel veya amatör arıcılık yapılmaktadır. Ülkemiz bal üretimi için oldukça zengin bir coğrafyaya sahiptir. Zengin biyoçeşitliliğe sahip olduğu için her geçen yıl bal üretiminde artış olması da şaşırılmayacak bir durumdur. Bu nedenle bal sektörü ülkemiz için önemli bir ekonomik kaynaktır.

Pazara Sunuş Şekline Göre Ballar

  • Petek Balı: bal arıları tarafından bal mumundan yapılmış arılar tarafından gözeneklerine doldurulmuş sırlı halde satılan ürünlere denir
  • Süzme Balı: sırları alınmış peteklerden santrifüj yolu ile balı süzülen ürünlerdir
  • Petekli Süzme Bal: süzme balın içerisinde petek parçaları olan ürünlerdir.
  • Sızma Bal: sırlarından arındırılmış sızdırma yöntemi ile elde edilen baldır.
  • Pres Balı: yavrusuz petekleri ısıtma yöntemi ile preslenmesi sonucu elde edilen baldır.
  • Filtre Edilmiş Bal: içerisindeki yabancı maddeler, organik olmayan ürünler filtre yardımı ile uzaklaştırılmış ve polen miktarını olabildiğince aza düşürülmüş ürünlerdir.

Tüm bu ürünler bal sektörü dediğimiz sektörün gelişmesiyle ortaya çıkmıştır. Ülkemiz dünya bal üretiminde ön sıralarda bulunmaktadır. Genel olarak balları dünya pazarına süzme ve petek balı olarak iki çeşitte sunmaktayız.

Ülkemizdeki Bal Çeşitliliği

Ülkemiz doğal florası sayesinde bal üretimi için geniş alanlara sahip olmasının yanı sıra bal çeşitliliği bakımından da zengindir. Bulundukları bölgeye göre farklılık gösteren ballar içerisinde en önemlileri çam balı, çiçek balı, karakovan balı, Anzer balı, narenciye balı, deli bal, kestane balı olmak üzere bal çeşitliliğimiz de oldukça göz doldurmaktadır. Bal üretiminde gerekli ekonomik ve teknik destek yönetim tarafından verilmektedir. Bu balların hepsi özel üretim baldır. Her bal çeşidinin kendine ait tadı, kokusu ve aroması vardır. Ülkemizde bal sektörü bu ürünler üzerinden işlemektedir. Ülkemiz bal üretiminde 12 bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgelerde en başı Ege Bölgesi çekmektedir. Ege Bölgesi neredeyse tek başına ülkenin bal ihtiyacını karşılamaktadır. Ege Bölgesi çam balı üretimi yapmaktadır. Ege Bölgesini takip eden bir diğer bölgemiz de Doğu Karadeniz bölgesidir. Doğu Karadeniz Bölgesi de bal üretiminde ciddi bir paya sahiptir. Doğu Karadeniz Bölgesinde sahil bölgesinden başlayarak yayalara kadar uzanan geniş bir arıcılık sahası vardır. Bu da arıcıların mevsimlik olarak gelip üretim yapmasına neden olur. Çiçek bakımından oldukça geniş arazilere sahip bir bölgedir. Bölge Anzer balı üretimi yapmaktadır. Anzer balı bal sektörü açısından ülkemiz için de Doğu Karadeniz bölgesi için de ciddi ekonomik kazanım sağlamaktadır.

Bal sektörü ve bal üretimi
                Bal sektörü ve bal üretimi

Bal üretiminde her sene aynı verimi yakalamak mümkün olmuyor. TÜİK verilerine bakıldığında her sene kovan varlığında ciddi artışlar olmakla beraber bazı yıllar bal verimi bu artışla paralel gitmiyor. Bunun nedeni hava koşulları nedeniyle arıların yeteri kadar öz toplamakta zorlanmasıdır. İklim koşullarının iyi olmamasının yanı sıra üreticinin teknik bilgi eksikliği de bal verimini sekteye uğratabilmektedir. Ülkemizde çoğu arı üreticisi teknik bilgiden yoksundur. Bu durum da ülkemizde bal veriminin istenen seviyeye ulaşmasında zorluk çekmesine sebep olmaktadır. Bu nedenle ülkemiz arıcıların bal üretimi açısından teknik bilgileri alarak doğru bal üretimi yapması gerekmektedir. Aksi taktirde ülkemiz dünyada bal sektörü olarak üst seviyelerden aşağı seviyelere düşebilir. Bu durum da ciddi ekonomik kayıplara neden olabilir.

Türkiye’de Bal İhracatı

Dünya bal üretiminde Çin birinci sırada yer almaktadır. Çin’in ardından Türkiye ikinci sıradadır. Ülkemizde bal ihracatı süzme bal ve petek bal olarak yapılmaktadır. Bu ihracatın yarısından fazlasını süzme bal çeşidi karşılamaktadır. Üretim miktarı fazla olmasına karşın ihracat ülkemizde fazla değildir. Çünkü ülkemizde üretilen balların büyük bir oranı iç pazarlarda satılarak ülke ihtiyacı karşılanmaktadır. Dünya pazarına ayrılan pay iç pazara ayrılan paydan düşüktür.

İstatistik verilerine bakıldığında Türkiye en çok Amerika Birleşik Devleti, Almanya ve Suudi Arabistan’a bal ihracatı yapmaktadır. Türkiye bal sektörü ve bal üretimi alanında dünyadaki birçok ülkeyi elemiş olsa da bu durumu ihracata yansıtamamıştır. Ülkemiz zengin bitki örtüsü ve biyoçeşitliliği olmasına karşın bal fiyatları oldukça pahalıdır. Bu pahalılığın bal ihracatı üzerinde etkisi olmaktadır. Yurt içi pazarlarında da bu pahalılığın etkisi görülmektedir. Ürün pahalılığından ötürü bal üretiminde sahtecilik artmış bal içerisine uygun olmayan katkı maddeleri katılarak uygun fiyata pazarlara sunulmaya başlanmıştır. Üstelik bu katkı maddeli balların gerçek bal ile ayrımı laboratuvar ortamı dışında yapılması neredeyse imkansızdır.

Bal Çeşidine Göre Fiyat Değişimi

Ballar içerisinde en uygun bal olan bal Çiçek balıdır. Bal fiyatları üretildiği çiçek, bitkiye göre değişiklik gösterilmektedir. Bal fiyatlarını bitki kökeninin yanı sıra arz-talep ilişkisi de etkilemektedir. Bal sektörü gün geçtikçe büyümekte ve gelişmektedir.